J
I
K
A
B

معرفي استان 
مقدمه
      خراسان با ساختار گوناگون و كهن زمين شناسي ، اقليم متنوع و جاذب ، موقعيت ويژه جغرافيايي ، بي گمان از قديمي ترين دوران حيات، بستر فعاليتهاي بشري بوده است ، به دليل همين موقعيت خاص ، كهن ترين ، معروفترين و طو لاني ترين راه ارتباطي ( جاده تاريخي ابريشم ) از طريق خراسان , موقعيت شرق را به غرب مرتبط مي ساخته است. موقع  جغرافيايي ، وجود ارتفاعات قابل توجه نظير بينالود ، هزار مسجد ، كپه داغ ، ونواحي كويري ازتنوع اقليمي برخوردار شده كه زمينه مناسب براي استقرار بشر از قديمي ترين ايام و جاذب اقوام وطوايف متعدد در دورانهاي مختلف بوده است.

پيشينه تاريخي
       قديمي ترين آثار حيات انساني در ايران ، شامل تعدادي ادوات و دست افزارهاي سنگي . با قدمت تخميني ۸۰۰ هزار سال قبل ، متعلق به دوران پارينه سنگي قديم ، از بستر رودخانه كشف رود مشهد بدست آمده است . در حالي كه قديمي ترين مكانهاي استقرار انسان ، حداكثر با قدمت ۱۰۰ هزار سال در نواحي ديگر ايران نظير آذربايجان ، لرستان و… شناسايي شده اند . از آن پس آثار و شواهد زندگي بيشماري از دوران نوسنگي تا آغاز دوران تاريخي در جلگه مشهد ، دره اترك عليا (قوچان) ، جلگه درگز ، بجنورد ، تربت حيدريه ، بيرجند و… شناسايي شده اند اين شواهد و آثار به اقوام و ساكنان اوليه و بومي خراسان مربوط مي شود كه بنا به عقيده برخي محققان به عنوان اقوام ( آسيايي ) شهرت يافته اند و سراسر آسياي غربي از مديترانه تا تركستان و دره سند را فرامي گيرد.ولي در حقيقت مهمترين مقطع تاريخ خراسان در سرآغاز دوران تاريخي ايران با ورود اقوام (آريايي) به فلات ايران پيوند مي خورد . در اين واقعه كه در آغاز هزاره اول ق.م اتفاق افتاد ، آريايي ها تازه وارداز طريق خراسان به سمت نجد ايران پيش رفتند و بخش اعظم آنها آنچنان كه از توصيفات ( اوستا ) برمي آيد ، در خراسان و سيستان مستقر شدند و شايد به همين دليل است كه عمده حوادث آغاز تاريخ ايرانيان كه در دو منبع ( اوستا) و ( شاهنامه فردوسي ) ذكر شده است در مشرق ايران و در واقع در خراسان بزرگ رخ مي دهد
استان خراسان رضوي، قسمت نسبتا كوچكي از خراسان تاريخي است. سرزميني كه در گذشته نواحي بسيار گسترده اي را در بر مي گرفته و قلمرويي يكپارچه داشته است. اما امروزه بخشي از آن شامل سه استان خراسان رضوي، شمالي و جنوبي و قسمت هايي از استانهاي ديگر، در كشور ايران واقع است و بخشهاي بزرگ تري از آن در كشور افغانستان و جمهوري هاي شمال و شمال شرق ايران قرار دارد.خراسان بزرگ تاريخي، يكي از كانون هاي شكل گيري تمدن بشري بوده و چه در دوران هاي كهن و پيش از اسلام و چه در دوران تمدن اسلامي، مردماني هوشمند و سختكوش در آن مي زيسته اند كه در پيدايش و گسترش دانش و فرهنگ و پديد آوردن عناصر تمدني نقش بسزايي ايفا كرده اند.
       استان خراسان رضوي در شمال شرقي كشور بين ۵۶ درجه و ۱۹ دقيقه تا ۶۱ درجه و ۱۶ دقيقه طول شرقي و ۳۳ درجه و ۵۲ دقيقه تا ۳۷ درجه و ۴۲دقيقه عرض جغرافيايي شمالي قرار گرفته كه از شمال به كشورتركمنستان ، از شرق به افغانستان ، از غرب وشمال غربي به استانهاي خراسان شمالي و سمنان وازجنوب وجنوب غربي به استان  خراسان جنوبي محدودمي شود.

پستي و بلنديها
استان خراسان رضوي به سبب وسعت زياد ازنظر شرايط طبيعي بسيار متنوع و هر يك از نواحي مختلف آن داراي ويژگي هاي خاصي است .اين استان از شمال و شمال شرق به طول تقريبي ۵۳۱/۶ كيلومتر داراي مرز مشترك باكشورتركمنستان وازشرق به طول حدود ۳۰۲ كيلومتر مرز مشترك باكشورافغانستان دارد  ارتفاعات  استان را مي‌توان به ارتفاعات شمالي و جنوبي تفكيك كرد . ارتفاعات شمال خراسان عموما شرقي – غربي هستند حال آنكه ارتفاعات جنوب استان ،امتداد شمالي – جنوبي دارند
بلندترين نقطه استان قله بينالود در ۳۶۱۵ متري و پست ترين نقطه استان در دشت سرخس با ارتفاع ۲۹۹ متر از سطح دريا واقع شده است.

آب و هوا
 استان خراسان رضوي از تنوع اقليمي برخورداراست اما بطور كلي جزء مناطق نيمه خشك كشور به شمار مي رود
طبق روش طبقه بندي اقليمي دومارتن گسترش يافته جاماب ( روش دكتر خليلي) كه براساس متغيرهاي ميانگين بارندگي ساليانه و ميانگين درجه حرارت ساليانه محاسبه مي گردد ، اقليم هاي متفاوتي در استان مشاهده مي شودكه درشهرستان هاي مختلف استان بدين شرح مي باشد 
- اقليم نيمه خشك : شهرستان هاي تربت حيدريه ، قوچان ، فريمان و كلات
- اقليم خشك : شهرستان هاي تربت جام ، سبزوار ، سرخس ، كاشمر ، مشهد ، نيشابور ، درگز ، جغتاي وشهر گلمكان
- اقليم فراخشك : شهرستان هاي گناباد ، خواف ، تايباد و بردسكن
توده هاي هواي موثربر استان خراسان رضوي طي فصل گرم سال كه از اوايل بهار تا اوايل پائيز ادامه دارد عبارتند از : توده هواي مونسون كه تاثيراتش برروي استان به صورت بارشهاي رگباري در نواحي جنوبي ، توده هواي گرم شاخ آفريقا كه تاثيراتش به صورت افزايش دما و وزش باد نسبتا شديد در نيمه جنوبي استان ، توده هواي سرد شمالي كه به صورت بارشهاي رگباري بر روي استان تاثير گذار مي باشد.
توده هاي هواي موثر بر استان خراسان رضوي طي فصل سرد سال كه از اوايل پائيز تا اوايل بهار ادامه دارد عبارتند از : توده هواي مديترانه اي كه تاثيراتش برروي استان بصورت بارشهايي به صورت رگبار ، توده هواي درياي سياه ، وتوده هواي سرد قطبي كه بوسيله بارشهايي بصورت برف براستان تاثير مي كنند. توده هواي گرم و مرطوب جنوبي نيز نفوذش در اوايل فصل بهار و تاثيراتش بصورت رگبار ورعد وبرق مي باشد.
باد محلي ديز باد يا تيز باد از جمله بادهاي مهم در استان است كه در قسمت هايي از شهرستان هاي نيشابور ومشهد مي وزد وبا توجه به شرايط مناسبي كه دارا مي باشد ، يك باد اقتصادي محسوب مي گردد. منطقه وزش باد در جنوب وجنوب شرقي شهرستان نيشابور در جنوب ارتفاعات بينالود واقع شده است .اين باد محلي با جهت شرقي – غربي مي وزد واثرات فرسايشي آن در جنوب دشت نيشابور وتمايل درختان كوچك وبزرگ به سمت غرب ، نشان از قدمت اين باد دارد.
سرعت باد در حوالي نيمه شب كم شده وتا اوايل صبح ادامه دارد ودرنيم روز سرعت باد به بيشترين مقدار خود ميرسد . اين باد در طول سال تغيير جهت ناچيزي دارد.   

تاريخچه تقسيمات استان
    در سال ۸۰۰ ه.ق نام خراسان بر تمام ايالات اسلامي در شرق كوير لوت تا هندوكش به استثناي سيستان و بلوچستان و قهستان در جنوب اطلاق مي گرديده است .پس از جنگ هرات در سال ۱۲۴۹ ه.ش خراسان به دو قسمت تجزيه شد و قسمتي كه در غرب رود خانه هريرود واقع بود جزو ايران و شرق آن ضميمه افغانستان گرديد . در سال ۱۳۲۴ه.ق(۱۲۸۵ه.ش)ايران به چهار ايالت بزرگ تقسيم شد كه عبارت بودند از آذربايجان ،كرمان و بلوچستان ، فارس و بنادر و خراسان و سيستان.

 ازآن زمان تا سال ۱۳۱۶ ه.ش كه اولين قانون تقسيمات كشوري در مجلس شوراي ملي تصويب گرديده بود . بر هر ايالت يك والي و در هر ولايت يك حاكم حكومت مي كرده استدر سال ۱۳۱۶ بر اساس قانون تقسيمات كشوري مصوب مجلس شوراي ملي ، كشور به ۱۰ استان و ۴۹ شهرستان تقسيم گرديدكه هر شهرستان شامل چند بخش و هر بخش شامل چند دهستان مي گرديد .خراسان نيز به ۷شهرستان بجنورد ، بيرجند، سبزوار، قوچان، گناباد ، مشهد و تربت حيدريه تقسيم شد
 در سال ۱۳۲۹شهرستانهاي درگز ، نيشابور ، فردوس و كاشمر نيز تشكيل شد .و شهرستانهاي استان به ۱۱ شهرستان ارتقاء يافت .درسال ۱۳۳۵ شهرستان درگز ضميمه قوچان گرديد و دو شهرستان تربت جام و طبس به وجود آمدند . در سال ۱۳۳۹ مجددا درگز به شهرستان تبديل شد . و شهرستانهاي شيروان و اسفراين نيز ايجاد شدند . در سال ۱۳۵۴  بخش باخرز تربت جام به مركزيت شهر تايباد از بخش به شهرستان تبديل شد .در سال ۱۳۵۹ نام آن به تايباد تغيير يافت.
همچنين در سال ۱۳۵۹ بخش قائنات شهرستان بيرجند به شهرستان قائنات تبديل شد و تا سال ۱۳۶۲ خراسان شامل ۱۷ شهرستان و ۵۳ بخش و ۲۱۱دهستان بوده است    با پايان يافتن اجراي مرحله اول اين قانون، تشكيل شهرستانهاي نهبندان ، سرخس و خواف در تاريخ ۶۸/۰۵/۱۴و چناران در ۶۹/۰۱/۱۴همزمان با بخشهاي شوسف ، مرز داران ، سنگان ، و گلبهار به تصويب رسيد.
ايجاد بخشهاي باخرز در شهرستان تايباد ، سربيشه در بيرجند ، سرحد در شيروان ، جوين ورودآب و خوشاب در سبزوار ، ميان جلگه در نيشابور ، زير كوه در قائنات ، فاروج در قوچان و جلگه زاوه در تربت حيدريه نيز به تدريج به تصويب رسيد و در پي آن تابعيت دهستانهاي استان در شهرستانهاي استان به ۲۱و تعدادبخشها به ۶۷رسيد .
     ايجاد شهرستان فريمان نيز در سال ۱۳۷۲ همراه با بخش قلندر آباد مورد تصويب واقع شد و بخشهاي زوزن همراه دهستان كيبرو بستان در شهرستان خواف و نيم بلوك در قائنات ، بخش نصر آباد همراه دهستان كاريزان در تربت جام ، بخش گرمخان با دهستان گرمخان در شهرستان بجنورد ، بخش رخ با دهستان رقيچه در تربت حيدريه ، كاخك در گناباد و بخش رضويه و دهستان كنه بيست در شهرستان مشهد ، بتدريج تصويب و ابلاغ شد.

در تاريخ ۷۴/۰۳/۲۱ ايجاد شهرستان بردسكن همراه با بخش انابد و دهستان درونه آن مورد تصويب قرار گرفت . ايجاد شهرستان جاجرم نيز در تاريخ ۷۶/۰۲/۰۴ به تصويب رسيد .درسال ۱۳۸۰ شهرستان طبس از خراسان منتزع وبه استان يزد الحاق گرديد.درسال ۱۳۸۱ شهرستان رشتخوار و در سال۱۳۸۲ ايجاد شهرستانهاي خليل آباد و كلات به تصويب رسيد.و در سال ۱۳۸۳ قانون تقسيم استان خراسان به سه استان تصويب شد؛ طبق اين قانون استان خراسان به سه استان به شرح ذيل تقسيم گرديد:
 الف : استان خراسان شمالي به مركزيت بجنورد شامل شهرستانهاي شيروان،‌بجنورد، جاجرم،مانه و سملقان، اسفراين و بخشهاي تابعه و بخش فاروج منتزع از‌شهرستان قوچان.

ب : استان خراسان جنوبي به مركزيت بيرجند شامل شهرستانهاي بيرجند،‌نهبندان، سربيشه و بخش سرايان منتزع از شهرستان فردوس و بخشهاي تابعه.

ج : استان خراسان رضوي به مركزيت مشهد شامل شهرستانهاي مشهد، قوچان(‌به‌استثناي بخش فاروج)، درگز، چناران، سرخس، فريمان، تربت‌جام، تايباد،‌تربت‌حيدريه، فردوس(به استثناء بخش سرايان)، قائن، خواف و رشتخوار، كاشمر،‌بردسكن، نيشابور، سبزوار،گناباد، كلات و خليل آباد و بخشهاي تابعه.

 بعدازآن درسال۱۳۸۴ شهرستان مه ولات وسپس شهرستانهاي بينالود (طرقبه شانديز) و تخت جلگه (فيروزه) ، درسال ۱۳۸۶ به تصويب رسيد.درسال ۱۳۸۷ شهرستانهاي بجستان،جوين،جغتاي زاوه به تصويب هيات دولت رسيد.درسال ۱۳۸۹ نيز ايجاد شهرستانهاي خوشاب وباخرز به تصويب گرديد.شهرستان داورزن درسال ۱۳۹۱ (منتزع از سبزوار) وشهرستان صالح آباد(منتزع از تربت جام) نيز در سال ۱۳۹۷ به تصويب هيات وزيران رسيد بر اين اساس هم اكنون استان خراسان رضوي با وسعتي حدود ۱۱۶۴۸۶ كيلومترمربع معادل هفت  درصد مساحت كل كشور و متشكل از ۳۳شهرستان ، ۸۲بخش ، ۹۴شهر و ۱۷۹ دهستان مي‌باشد.

جمعيت استان
 خراسان از گذشته هاي دور يكي از مراكز پر اهميت و بزرگ جمعيتي ايران زمين محسوب مي شده است و شهرهاي بزرگ آن چون : نسا  ، ابيورد ، نيشابور ، بيهق ، اسفراين و… شهرتي گسترده داشته است. با نگاهي به تاريخ اين سرزمين پهناور پي مي بريم كه در گذشته شهرهااي مرو ، سمرقند، بخارا ، هرات ، بلخ و باميان نيز در قلمرو آن واقع بوده كه متاسفانه در طول تاريخ از آن جدا شده است . همچنين حوادث ناگوار ودلخراشي چون حمله مغولان ، تيموريان ، ازبكها و تاتارها ، جمعيت آن را دستخوش نوسانات زيادي كرده است، چنانكه گاه به كلي نواحي پر جمعيت و آباد آن، جمعيت خود را از دست داده است ، ولي بنا به موقعيت خاص خود دوباره به مركز بزرگ جمعيتي تبديل شده است وهمچنان پرآوازه به حيات خودادامه داده است.
براساس نتايج سرشماري عمومي نفوس ومسكن سال ۱۳۹۵:استان خراسان رضوي  با ۶,۴۳۴,۵۰۱  نفر جمعيت  بيش از ۸ درصد از جمعيت كل كشور را شامل مي شودمتوسط نرخ رشد سالانه جمعيت استان طي سالهاي ۹۵-۱۳۹۰، معادل  ۱/۴۳درصد مي باشد   تعداد مردان استان ۳,۲۴۵,۱۸۵ نفر ، تعداد زنان ۳,۱۸۹,۳۱۶ نفر و نسبت جنسي ۱۰۲ مي باشد.براساس آخرين تقسيمات سياسي با توجه به تعداد ۴,۸۲۸,۰۶۳ نفر جمعيت شهر نشين دراستان، ضريب شهرنشيني درخراسان رضوي ۷۵درصد، تعداد خانواراستان ۱,۹۳۸,.۷۰۳ و بعد خانوار ۳/۳ مي باشد. توزيع جمعيت در گروه هاي عمده سني در استان بيانگر وجود ۲۶.۹ درصد جمعيت در گروه سني ۱۴-۰ ساله ، ۶۷/۵ درصد درگروه سني ۶۴-۱۵ ساله وبيش از ۵/۶ درصد درگروه سني ۶۵ ساله وبيشتر مي باشد.پرجمعيت ترين شهرستان استان، شهرستان مشهد با جمعيتي بالغ بر ۳,۳۷۲,۶۵۸ نفر وكم جمعيت ترين شهرستان استان ، شهرستان داورزن با جمعيت ۲۱,۹۱۱ نفر مي باشد.۶۳ درصد جمعيت شهري استان در شهرستان مشهد سكونت دارند وشهر مشهد ، مركز استان ، داراي ۳,۰۵۹,۹۹۱ نفر جمعيت مي باشد.ميانگين سني جمعيت خراسان رضوي برابر با ۲۹,۷ سال مي باشد، اين شاخص براي مردان  ۲۹.۵  و براي زنان ۳۰ سال مي باشد.ميانه سني جمعيت استان(سني كه دقيقا نيمي از جمعيت پيرتر ونيم ديگر در سنين جوان تراز آن  قرار دارند ) ۲۹ سال مي باشد.۸۹/۱ درصد جمعيت استان باسواد مي باشند ، نرخ باسوادي در نقاط شهري استان۹۲ درصد ودر نقاط روستايي استان نيز ۸۱ درصد مي باشد.


1401/2/29 10:31:3
تجليل از خانواده هاي كاركنان سازمان مديريت و برنامه ريري خراسان رضوي درآستانه روز ملي جمعيت
آمار بازديد
تعداد بازدید از سایت 408068 تعداد بازدید از صفحه 4869 تعداد بازدید امروز صفحه 1
آدرس آی پی: 3.238.180.255
مرورگر: Unknown
ارتباط با ما
سازمان مديريت و برنامه ريزي استان خراسان رضوي
 
نشاني: مشهد ، بلوار وكيل آباد ، نبش اقبال لاهوري
پست الكترونيكي: infoKhrazavi@mporg.ir
تلفنهاي تماس: ۳۵۰۲۲۳۸۴-۸۶(۰۵۱)
۳۵۰۲۲۳۸۰-۸۲(۰۵۱)
دورنگار سازمان: ۳۵۰۱۸۶۰۶(۰۵۱)
نظر سنجي
مطالب سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟



مشاهده نتایج
كليه حقوق اين سايت متعلق به سازمان مديريت و برنامه ريزي استان خراسان رضوي ميباشد.
Powered by Tetis PORTAL